Echt leer vs kunstleer: duurzaamheid, kosten en milieu-impact

Echt leer is gelooide dierenhuid, terwijl het meeste kunstleer bestaat uit een geweven of niet-geweven textiel met een kunststoflaag van bijvoorbeeld polyurethaan (PU) of polyvinylchloride (PVC). In laboratoriumtests presteert leer doorgaans beter dan imitaties op treksterkte, scheurweerstand en ademend vermogen, maar de milieuvergelijking is nog lang niet beslecht, omdat gepubliceerde levenscyclusgegevens onvolledig en omstreden zijn en sterk afhangen van hoe de impact van de rundveehouderij wordt meegeteld.

Waar een bewering hieronder afkomstig is van een belanghebbende partij, zoals een brancheorganisatie of een materiaalproducent, vermelden we dat.

Wat echt leer en kunstleer eigenlijk zijn

De Encyclopaedia Britannica omschrijft leer als dierenhuid die chemisch is behandeld om haar te conserveren en bruikbaar te maken. Looien stabiliseert de eiwitvezels van de huid, zodat die niet meer rot en na het drogen soepel blijft. Onze leergids legt de gangbare kwaliteiten en afwerkingen uit.

Kunstleer is geen enkel product maar een familie van materialen. De meest voorkomende opbouw is een textieldrager, vaak polyester, met een of meer kunststoflagen waarin een nerf is geperst. Een studie uit 2021 in het vakblad Coatings gebruikte juist zo'n PU-gecoat polyestertextiel als referentie voor 'kunstleer'.

PU en PVC

PU-coatings zijn meestal zachter en soepeler, terwijl PVC, vaak verkocht als 'vinyl', stugger is. Beide worden gemaakt uit fossiele grondstoffen. In de Verenigde Staten schrijven de richtlijnen van de Federal Trade Commission voor leer en leerimitaties voor dat materialen die op leer lijken maar het niet zijn, worden aangeduid met termen als 'imitation leather', 'simulated leather' of 'vinyl'.

Plantaardige en biobased alternatieven

De afgelopen jaren is een golf van materialen verschenen die deels uit planten of schimmels bestaan. Piñatex, ontwikkeld door dr. Carmen Hijosa, combineert vezels uit ananasbladeren met polymelkzuur (PLA) op basis van maïs tot een vlies dat daarna een harsdeklaag krijgt; volgens producent Ananas Anam heeft één performancelijn een PU-transfercoating. Andere producten zijn gebaseerd op cactus, appelresten of druivenafval. De Coatings-studie stelde vast dat meerdere daarvan, waaronder Desserto, Appleskin en Vegea, qua opbouw PU-gecoate textielen zijn met organische deeltjes in de polymeerlagen; het biobased aandeel konden de onderzoekers niet meten. 'Plantaardig' betekent dus meestal niet 'plasticvrij'.

Echt leer van kunstleer onderscheiden

Het etiket is de betrouwbaarste aanwijzing. In de EU regelt Richtlijn 94/11/EG de etikettering van materialen in de belangrijkste onderdelen van schoeisel, en in de VS verwacht de FTC dat imitaties worden vermeld. Daarnaast helpen een paar praktische controles:

• Bekijk een snijrand. Leer toont een dichte, vezelige doorsnede. Kunstleer laat meestal een dunne kunststoffilm zien op een weefsel, breisel of vilt.
• Bekijk het oppervlak. Natuurlijke nerf heeft onregelmatige poriën, kleine littekens en variaties. Geperste kunststofnerf herhaalt zich vaak in een regelmatig patroon.
• Voel en buig. Leer voelt warm aan en vormt bij buigen onregelmatige, natuurlijke plooien; gecoate stoffen knikken vaak in scherpere, gelijkmatige lijnen.

Geen van deze tests is op zichzelf waterdicht, want moderne afwerkingen zijn aan beide kanten van de markt overtuigend.

Duurzaamheid in gebruik: wat laboratoriumtests laten zien

Een van de weinige gepubliceerde technische vergelijkingen is het artikel van Michael Meyer en collega's van het FILK, een onderzoeksinstituut in het Duitse Freiberg, verschenen in 2021 in Coatings. Getest werden een schoenbovenleer, een PU-gecoat textiel en negen alternatieven volgens standaardmethoden voor schoeisel. De onderzoekers concludeerden dat geen enkel alternatief de veelzijdige prestaties van leer evenaarde, al scoorden sommige goed op afzonderlijke eigenschappen.

Materiaal (zoals getest)	Treksterkte (N/mm²)	Scheursterkte (N/mm)	Bereikte buigcycli	Waterdampdoorlaatbaarheid
Schoenbovenleer	39,5	82,9	>200.000	4,6, voldoet aan schoeiselnorm
PU-gecoat textiel (kunstleer)	circa 9 tot 20 (groep gecoate textielen)	lager dan leer	200.000	1,1, voldoet
Piñatex (ananasvezel, gecoat vlies)	binnen bereik van vliezen	31	150.000	2,5, voldoet
Desserto (cactus, op PU-basis)	binnen bereik van gecoate textielen	37,2	30.000 tot 50.000	onder de drempel
Muskin (schimmel, ongecoat)	0,2	0,5	10.000	10,4, voldoet

Bron: Meyer et al., Coatings 11(2), 226 (2021). Door de onderzoekers gehanteerde buigeis: meer dan 80.000 cycli. Waterdamp in mg/(cm²·h), drempel 0,8.

Beperkingen van de studie

De resultaten zijn nuttig maar beperkt:

• Per materiaal werd één monster getest, met enkelvoudige waarden zonder spreiding en volgens schoen- in plaats van kledingnormen.
• Alle monsters werden geschonken door de Duitse leerbranchevereniging (VDL). De studie meldt geen externe financiering en gebruikt standaardmethoden, maar die context is goed om te weten.
• De onderzoekers lieten duurzaamheid, biologische afbreekbaarheid en herleidbaarheid uitdrukkelijk buiten beschouwing en stelden dat een volledige levenscyclusanalyse nodig is om milieuvoordeel te beoordelen.

Levensduur in de praktijk

Sterkte in het lab is niet hetzelfde als jarenlang dragen. Gecoate stoffen kunnen bezwijken wanneer de kunststoflaag barst of loslaat van de drager, terwijl leer eerder schrammen, plooien en patina krijgt en vaak kan worden gereinigd, gevoed en gerepareerd. De Britse brancheorganisatie Leather UK stelt op haar pagina over vegan leer dat leer in de meeste gevallen langer meegaat dan PVC, maar onderbouwt dat niet met gegevens. Onafhankelijke gepubliceerde studies naar de werkelijke levensduur van leren en kunstleren jassen hebben we niet gevonden, dus exacte levensduurcijfers verdienen voorzichtigheid. Goed leeronderhoud is een factor die de eigenaar zelf in de hand heeft.

Kosten: aankoopprijs en kosten per keer dragen

Kunstleer is doorgaans goedkoper: gecoate stof wordt op doorlopende rollen gemaakt, terwijl huiden in grootte verschillen en gelooid, gesorteerd en rond gebreken gesneden moeten worden. Voorstanders van leer stellen dat de kosten per keer dragen gunstiger kunnen uitvallen als het kledingstuk veel langer meegaat, maar zonder degelijke levensduurgegevens hangt dat af van het specifieke product en het onderhoud.

Milieu-impact: wat levenscyclusanalyses wel en niet kunnen vertellen

Een levenscyclusanalyse (LCA) telt de milieueffecten van een product op, van grondstof tot afvalfase. In het leerdebat overheersen drie methodologische kwesties.

1. Hoeveel van de koe hoort bij de huid?

Rundveehouderij is emissie-intensief. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN schatte in haar rapport Tackling Climate Change through Livestock uit 2013 dat de veehouderijketens ongeveer 14,5% van de door mensen veroorzaakte broeikasgasuitstoot veroorzaken, waarvan zo'n 65% door runderen. Of een deel van die last aan leer wordt toegerekend, is een methodologische keuze. Leather UK stelt dat huiden een bijproduct van vlees en zuivel zijn, ongeveer 1 tot 2% van de waarde van een dier vertegenwoordigen en dat tot 40% wordt weggegooid; critici werpen tegen dat elke opbrengst uit een nevenproduct bijdraagt aan de economie van de veehouderij. Al een klein percentage van de uitstoot aan de huid toerekenen kan de uitkomst flink doen verschuiven.

2. De controverse rond de Higg-index

De Higg Materials Sustainability Index van de Sustainable Apparel Coalition werd door merken gebruikt om materialen te vergelijken; Leather UK vindt dat de index de impact van leer overschatte en synthetische materialen bevoordeelde. In juni 2022 oordeelde de Noorse consumentenautoriteit dat op Higg-gegevens gebaseerde claims van outdoormerk Norrøna misleidend waren en waarschuwde zij H&M Group voor vergelijkbaar gebruik, meldde Just Style. De zaak ging over generieke materiaalgegevens in consumentenclaims, niet specifiek over leer, maar liet zien hoe kwetsbaar vergelijkingen tussen materialen zijn.

3. Chemie, productie en afvalfase

Looierijen hebben waar ze slecht gereguleerd zijn een gedocumenteerde vervuilingsgeschiedenis. Een onderzoek van Human Rights Watch uit 2012 in Hazaribagh, Dhaka, beschreef ongezuiverd afvalwater met chroomgehalten ver boven de wettelijke normen en ernstige gezondheidsproblemen bij arbeiders. Branche-initiatieven zoals de Leather Working Group, die zegt dat meer dan een derde van de wereldwijde productie van afgewerkt leer volgens haar auditstandaard wordt beoordeeld, willen dit aanpakken, al gaan de audits over looierijen en niet over de veehouderij. Aan synthetische kant draait de productie van PU en PVC op petrochemie, en gecoate composietstoffen zijn lastig te recyclen omdat kunststof en textiel moeilijk te scheiden zijn.

Eerlijk samengevat beslecht geen enkele gepubliceerde LCA de kwestie. De uitkomsten hangen af van allocatie, systeemgrenzen, de specifieke looierij of coatingfabriek en de veronderstelde levensduur, die zelden wordt gemeten.

Microplastics en biologische afbreekbaarheid

Synthetisch textiel is een erkende bron van microplastics. Een IUCN-rapport uit 2017 van Julien Boucher en Damien Friot schatte dat het wassen van synthetisch textiel in het centrale scenario goed is voor ongeveer 35% van de primaire microplastics die in de oceanen terechtkomen. Dat cijfer gaat vooral over kleding die gewassen wordt, zoals polyester; jassen worden veel minder vaak gewassen, en een gepubliceerde schatting van hoeveel een kunstleren jas door slijtage of veroudering afgeeft, hebben we niet gevonden.

Leather UK stelt dat leer biologisch afbreekbaar is, maar noemt geen studie. Looien is juist bedoeld om afbraak te vertragen, dus de snelheid hangt af van de looimethode, de afwerking en de omstandigheden bij afvalverwerking. Biobased ingrediënten garanderen evenmin composteerbaarheid: Leather UK wijst erop dat PLA, dat in sommige plantaardige materialen zit, doorgaans industriële composteringsomstandigheden nodig heeft.

Het bijproductargument, eerlijk gewogen

Argumenten voor leer

• Huiden ontstaan hoe dan ook, gelooid of niet; ze gebruiken voorkomt afval, aldus Leather UK.
• In laboratoriumtests liet leer de beste mechanische prestaties over de hele linie zien.
• Leer is te repareren en op te knappen, wat de gebruiksduur kan verlengen.

Argumenten voor alternatieven

• De veehouderij heeft een grote klimaatvoetafdruk, en sommigen stellen dat elke opbrengst uit huiden die ondersteunt.
• Slecht gereguleerde looierijen hebben aantoonbaar schade toegebracht aan arbeiders en waterwegen.
• Sommige alternatieven gebruiken helemaal geen dierlijke grondstoffen, wat telt voor wie op ethische gronden kiest in plaats van op duurzaamheid in gebruik.

Beide kampen hebben zwakke punten: voorstanders van leer leunen sterk op branchebronnen, terwijl veel alternatieven grotendeels uit plastic bestaan en weinig gegevens over langdurige slijtage hebben.

Hoe kies je?

Als levensduur, ademend vermogen en repareerbaarheid voorop staan, wijst het beschikbare bewijs eerder naar goed gemaakt leer, mits het afkomstig is van een verantwoord geauditeerde looierij en goed wordt onderhouden. Wil je dierlijke producten vermijden, controleer dan hoeveel plastic een alternatief bevat en hoe de coating waarschijnlijk slijt. Wat je ook kiest: hoe langer je een kledingstuk draagt, hoe lager de impact per keer dragen. Lees voor een verwante vergelijking onze gids suède of glad leer, of bekijk onze op bestelling gemaakte leren jassen van echt leer.

Bronnen

1. MDPI Coatings – Comparison of the Technical Performance of Leather, Artificial Leather, and Trendy Alternatives (Meyer et al., 2021)
2. Britannica – Leather
3. eCFR – 16 CFR Part 24, Guides for Select Leather and Imitation Leather Products
4. EUR-Lex – Directive 94/11/EC on the labelling of materials used in footwear
5. Ananas Anam – About us
6. Leather UK – Vegan leather
7. Leather UK – Leather and the environment
8. FAO – Tackling Climate Change through Livestock (2013)
9. Just Style – H&M Group, Norrona under fire in Norway over environmental claims
10. Human Rights Watch – Toxic Tanneries (2012)
11. Leather Working Group – Home
12. IUCN – Primary Microplastics in the Oceans (Boucher and Friot, 2017)

Veelgestelde vragen

Is kunstleer milieuvriendelijker dan echt leer?

Niet duidelijk. Kunstleer vermijdt de impact van de veehouderij maar is meestal gebaseerd op fossiele kunststoffen, terwijl leer afhankelijk van de rekenmethode een deel van de impact van veehouderij en looien meekrijgt. Gepubliceerde vergelijkingen zijn omstreden; het hangt af van het product en hoe lang het meegaat.

Gaat echt leer langer mee dan PU-leer?

In een laboratoriumstudie uit 2021 had leer een hogere trek- en scheursterkte dan PU-gecoate stof en de geteste plantaardige alternatieven. Gegevens over de levensduur in de praktijk zijn beperkt, maar leer kan worden gevoed en gerepareerd.

Is plantaardig leer plasticvrij?

Meestal niet. Veel materialen op basis van cactus, appel of druif zijn textielen met een polyurethaancoating waarin plantendeeltjes zitten, en ananasvezelmaterialen hebben gewoonlijk een hars- of PU-toplaag. Schimmelmaterialen kunnen ongecoat zijn, maar bleken in tests tot nu toe veel zwakker.

Hoe zie ik of een jas van echt leer is?

Kijk eerst op het etiket, bekijk dan een snijrand of naadtoeslag op een vezelige doorsnede in plaats van een stoffen drager, en zoek op het oppervlak naar onregelmatige natuurlijke poriën.